หลายท่านคงคุ้นเคยกับงานประชุมวิชาการขนาดใหญ่ด้าน Travel Medicine และ Tropical Medicine เช่น Conference of the International Society of Travel Medicine อย่างไรก็ตาม งานประชุมในสาขานี้ยังมีการจัดขึ้นในระดับภูมิภาคด้วยเช่นกัน เช่น Asia-Pacific Travel Health Conference สำหรับภูมิภาคเอเชียแปซิฟิก ส่วนในภูมิภาคโอเชียเนียก็มีงานประชุมสำคัญของตนเอง ได้แก่ Southern Cross Travel and Tropical Medicine Conference (SCTMC)
SCTMC เป็นงานประชุมด้าน Travel Medicine และ Tropical Medicine ที่สำคัญของซีกโลกใต้ ซึ่งเป็นที่มาของชื่อ “Southern Cross” จัดโดย Australasian College of Tropical Medicine ในช่วงเดือนกันยายนของทุกปี โดยมักหมุนเวียนจัดในเมืองสำคัญของออสเตรเลีย เช่น บริสเบน ซิดนีย์ และเมลเบิร์น
งานประชุมนี้มุ่งเน้นบุคลากรทางการแพทย์และสาธารณสุขที่ปฏิบัติงานด้าน Travel Medicine และ Tropical Medicine โดยเฉพาะในภูมิภาคโอเชียเนีย ดังนั้น หลายหัวข้อจึงสะท้อนปัญหาสุขภาพของนักเดินทางและโรคติดเชื้อเขตร้อนในออสเตรเลีย นิวซีแลนด์ และประเทศหมู่เกาะในมหาสมุทรแปซิฟิก อย่างไรก็ตาม ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา ขอบเขตของงานประชุมได้ขยายไปสู่มุมมองระดับนานาชาติมากขึ้น ทั้งในด้านผู้บรรยาย หัวข้อการประชุม และผลงานวิจัยที่นำเสนอจากประเทศนอกภูมิภาคโอเชียเนีย
ในช่วง 1–2 ปีที่ผ่านมา วงการ Travel Medicine ต้องเผชิญกับเหตุการณ์ด้านสาธารณสุขที่หลากหลาย ไม่ว่าจะเป็นการระบาดของ Nipah virus ในบังกลาเทศและอินเดีย การระบาดของ Ebola virus disease ในสาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก การระบาดของ Hantavirus บนเรือสำราญ รวมถึงภัยธรรมชาติ เช่น น้ำท่วมในเนปาล ขณะเดียวกัน แนวคิดด้านการดูแลสุขภาพก็เริ่มขยายจากมุมมองที่เน้นเฉพาะมนุษย์ ไปสู่แนวคิด One Health และ Planetary Health มากขึ้น
ด้วยเหตุนี้ งานประชุมในปีนี้จึงให้ความสำคัญกับหัวข้อด้าน disease surveillance, climate change, global health, One Health และ planetary health ควบคู่ไปกับการอัปเดตองค์ความรู้พื้นฐานของ Travel Medicine เช่น malaria และ travel vaccines รวมถึงปัญหาสุขภาพในจุดหมายปลายทางที่ได้รับความนิยมในกลุ่มนักเดินทางจากโอเชียเนีย เช่น แอฟริกา อเมริกาใต้ และปาปัวนิวกินี ทำให้งานประชุมครั้งนี้มีหัวข้อที่หลากหลายและน่าสนใจอย่างยิ่ง
หัวข้อจากงานประชุมที่น่าสนใจ
Plenary: Global threats to global connections
Plenary session นี้ประกอบด้วยหัวข้อย่อยที่สะท้อนภัยคุกคามต่อสุขภาพนักเดินทางในระดับโลก ได้แก่
- Zoonoses: An unwanted connection บรรยายโดย Professor Lucille Blumberg จากประเทศแอฟริกาใต้ โดยกล่าวถึงโรคติดต่อจากสัตว์สู่นักเดินทางหลายชนิด เช่น Lujo virus ในภูมิภาคแอฟริกาตอนใต้, Marburg virus ในนักเดินทาง รวมถึง Tanapoxvirus และ Parapoxvirus ที่เกี่ยวข้องกับการสัมผัสสัตว์และสิ่งแวดล้อมในแหล่งท่องเที่ยว เช่น Kruger National Park
- Climate change: a global threat to traveller and planetary health บรรยายโดย Professor Richard Franklin กล่าวถึงผลกระทบของภาวะโลกร้อนต่อสุขภาพนักเดินทาง เช่น ภัยพิบัติและน้ำท่วมในประเทศเนปาล ซึ่งส่งผลกระทบต่อนักท่องเที่ยวชาวออสเตรเลียจำนวนมาก รวมถึงคลื่นความร้อนที่เพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดโรคลมร้อนในนักเดินทาง
- Buzz off! The global expansion of vector-borne diseases บรรยายโดย Assoc. Professor Cameron Webb กล่าวถึงความสัมพันธ์ระหว่างการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศกับนิเวศวิทยาของแมลงพาหะนำโรค ซึ่งอาจทำให้โรคติดต่อนำโดยแมลงขยายเข้าสู่พื้นที่ใหม่ และส่งผลต่อความเสี่ยงของนักเดินทางในอนาคต
Symposium: Malaria advances … and setbacks
Symposium นี้กล่าวถึงการเปลี่ยนแปลงทางระบาดวิทยาของโรคมาลาเรียในช่วงหลายปีที่ผ่านมา รวมถึงปัญหา antimalarial drug resistance ซึ่งเป็นอุปสรรคสำคัญต่อการรักษา โดยเฉพาะในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
นอกจากนี้ยังมีการอภิปรายเกี่ยวกับการป้องกันมาลาเรียในนักเดินทาง ตลอดจนงานวิจัยเกี่ยวกับสูตรยาป้องกันมาลาเรียรูปแบบใหม่ที่มุ่งลดความยุ่งยากของการรับประทานยา และเพิ่มความสะดวกให้แก่นักเดินทางที่จะเดินทางเข้าสู่พื้นที่เสี่ยง
Free communication: Global and planetary health: surveillance and prevention
Session นี้เป็นการนำเสนอผลงานวิจัยด้าน Global Health และ Planetary Health ที่หลากหลาย เช่น การประยุกต์แนวคิด sustainable travel เข้ากับ Travel Medicine การศึกษาการกระจายตัวของโรค chikungunya และ dengue ในประเทศมอริเชียส การทำ serosurveillance ของโรคติดเชื้อที่ป้องกันได้ด้วยวัคซีนและโรคติดเชื้อเขตร้อนในประเทศซามัว รวมถึงโครงการให้ยาถ่ายพยาธิและวัคซีนโรคหัดแก่เด็กในประเทศบังกลาเทศ
Case studies: Special traveller populations
Session นี้กล่าวถึงการดูแลนักเดินทางที่อาจต้องการคำแนะนำหรือการประเมินเฉพาะด้าน เช่น นักเดินทางที่ตั้งครรภ์ นักเดินทางที่ใช้ยากดภูมิคุ้มกันกลุ่ม biologic agents รวมถึงประเด็นโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ในนักเดินทาง
Top 10 papers in travel medicine
บรรยายโดย Professor Colleen Lau ซึ่งคัดเลือกงานวิจัยด้าน Travel Medicine ที่น่าสนใจในช่วง 1-2 ปีที่ผ่านมา เช่น ผลข้างเคียงของวัคซีนไข้เลือดออกในนักเดินทาง ความคงอยู่ของภูมิคุ้มกันหลังได้รับวัคซีน Japanese encephalitis การประยุกต์ใช้ ChatGPT ใน Travel Medicine และภาวะโรคประจำตัวในนักเดินทางที่เดินทางไปพื้นที่สูง เป็นต้น
The “WISEwords” Talks
เป็นการบรรยายสั้นโดยผู้เชี่ยวชาญ 7 ท่าน เน้น tips and tricks ตลอดจนการอัปเดตสถานการณ์ด้าน Travel Medicine ตัวอย่างหัวข้อ ได้แก่ Rabies vaccination update โดย Dr. Deb Mills, Hantavirus pulmonary syndrome outbreak response in returned travellers: South Africa, 2026 โดย Professor Lucille Blumberg, Nipah virus: A re-emerging threat to traveller health โดย Professor Priscilla Rupali และ The older traveller โดย Professor Marc Shaw
ผลงานจากแพทย์และแพทย์ประจำบ้านด้าน Travel Medicine จากประเทศไทย
นอกเหนือจากหัวข้อวิชาการที่น่าสนใจแล้ว ในปีนี้แพทย์และแพทย์ประจำบ้านด้าน Travel Medicine จากประเทศไทยยังมีบทบาทในการนำเสนอผลงานวิชาการอย่างโดดเด่น โดยมีผลงาน poster presentation 2 เรื่อง, oral presentation 1 เรื่อง และการบรรยายในฐานะ speaker 2 เรื่อง ดังนี้
1. Inequity in Expanded Program on Immunization Coverage and Determinants of Incomplete Immunization among Migrant and Ethnic Children in Thailand (2016-2026)
นำเสนอในรูปแบบ Poster โดย นพ. คามิน สีหะมงคล แพทย์ประจำบ้านชั้นปีที่ 1 จากสถาบันเวชศาสตร์ป้องกันศึกษา งานวิจัยนี้เป็น systematic review ที่ศึกษาความครอบคลุมของการได้รับวัคซีนตาม Expanded Program on Immunization (EPI) ในเด็กข้ามชาติและเด็กกลุ่มชาติพันธุ์ในประเทศไทย รวมถึงปัจจัยที่สัมพันธ์กับการได้รับวัคซีนไม่ครบตามเกณฑ์
2. Ten years post-validation of lymphatic filariasis in Thailand: a scoping review of surveillance, case reports, and current status
นำเสนอในรูปแบบ Oral Presentation โดย อ. นพ. สกานต์ เจริญสกุลไชย อาจารย์จากหน่วยเวชศาสตร์การเดินทางและสุขภาพโลก ภาควิชาเวชศาสตร์ป้องกันและสังคม คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ การศึกษานี้เป็น scoping review ที่รวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับระบบเฝ้าระวังโรคเท้าช้าง การรายงานผู้ป่วย และประเด็นท้าทายของการเฝ้าระวังโรคเท้าช้างในประเทศไทย ภายหลังประเทศไทยได้รับการรับรองจากองค์การอนามัยโลกว่าสามารถกำจัดโรคเท้าช้างในฐานะปัญหาสาธารณสุขได้ในปี 2017
3. Factors associated with in-hospital mortality among patients with COVID-19, RSV, and seasonal influenza in the post-COVID-19 pandemic era
นำเสนอในรูปแบบ Poster โดย อ. นพ. มนัสวิน อ่อนหวาน อาจารย์จากหน่วยเวชศาสตร์การเดินทางและสุขภาพโลก ภาควิชาเวชศาสตร์ป้องกันและสังคม คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ งานวิจัยนี้ศึกษาการติดเชื้อไวรัสทางเดินหายใจ ได้แก่ ไข้หวัดใหญ่ COVID-19 และ RSV ในผู้ป่วยที่เข้ารับการรักษา ณ ศูนย์การแพทย์สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ แม้การระบาดใหญ่ของ COVID-19 จะผ่านพ้นไปแล้ว แต่ไวรัสทางเดินหายใจเหล่านี้ยังคงเป็นปัญหาสำคัญ โดยเฉพาะในประชากรกลุ่มเสี่ยง และหลายโรคสามารถป้องกันหรือลดความรุนแรงได้ด้วยวัคซีน ผลงานนี้ยังได้รับรางวัล Best Poster (Early Career Researcher) Award อีกด้วย
4. A complex traveller to Peru: A case study บรรยายใน Workshop: Destination Peru โดย ผศ. นพ. วศิน แมตสี่ อาจารย์จากหน่วยวิจัยเวชศาสตร์การเดินทางและท่องเที่ยว ภาควิชาอายุรศาสตร์เขตร้อน คณะเวชศาสตร์เขตร้อน มหาวิทยาลัยมหิดล โดยได้นำเสนอกรณีศึกษาที่สะท้อนความซับซ้อนของการดูแลนักเดินทาง ได้แก่ ผู้ป่วยชาวอเมริกันที่ติดโรคลิชมาเนียซิสระหว่างเดินทางในประเทศเปรู และได้รับการวินิจฉัยในประเทศไทย รวมถึงกรณีนักเดินทางที่ถูกสุนัขกัดในอเมริกาใต้และได้รับวัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าหลายสูตรจากหลายประเทศระหว่างการเดินทาง ก่อนจะได้รับการปรับตารางวัคซีนใหม่เมื่อมารับการดูแลในประเทศไทย
5. Travel health delivery system in Thailand บรรยายใน Asia-Pacific Travel Health Society Session โดย ผศ. นพ. วศิน แมตสี่ ซึ่งกล่าวถึงระบบการให้บริการด้าน Travel Medicine ในประเทศไทย ทั้งในภาครัฐและภาคเอกชน สำหรับนักเดินทางชาวไทยและชาวต่างชาติที่เดินทางเข้ามาในประเทศไทย
นอกจากผลงานของแพทย์และแพทย์ประจำบ้านด้าน Travel Medicine จากประเทศไทยแล้ว ยังมีผู้บรรยายจากประเทศไทยอีกท่าน ได้แก่ รศ. ดร. ภูมิ อดิศักดิ์วัฒนา จากภาควิชาปรสิตหนอนพยาธิ คณะเวชศาสตร์เขตร้อน มหาวิทยาลัยมหิดล ซึ่งบรรยายหัวข้อ Taming immunity with helminth biology: Trichinella spiralis immunomodulators for the future development of immune disorder therapy ใน Workshop: Tropical Infectious Disease Symposium
การสร้างเครือข่ายวิชาการผ่านการประชุมวิชาการ
นอกจากการรับฟังการบรรยายและนำเสนอผลงานวิชาการแล้ว SCTMC ยังมีกิจกรรมหลากหลายที่มุ่งส่งเสริมการสร้างเครือข่ายระหว่างผู้เข้าร่วมงาน เช่น Welcome Reception, Early Career Researcher and Student Networking Dinner และ Travel Medicine Alliance (TMA) Dinner
กิจกรรมเหล่านี้เป็นโอกาสสำคัญที่ทำให้แพทย์ Travel Medicine จากประเทศไทยได้สร้างความสัมพันธ์และแลกเปลี่ยนประสบการณ์กับเพื่อนร่วมวิชาชีพจากภูมิภาคโอเชียเนีย
สำหรับผู้เขียนซึ่งเคยมีโอกาสเดินทางมา Elective ที่ University of Queensland เมื่อปีก่อน การกลับมาบริสเบนครั้งนี้ยังเป็นโอกาสให้ได้พบกับเพื่อนร่วมงานและผู้ใหญ่ในวงการ Travel Medicine อีกครั้ง เช่น Professor Colleen Lau, Assoc. Professor Luis Furuya-Kanamori และ Professor Jenny Visser ดังนั้น นอกจากการสร้างเครือข่ายใหม่แล้ว งานประชุมครั้งนี้ยังเป็นเสมือนโอกาสในการกลับมาพบปะและรำลึกถึงประสบการณ์ดี ๆ ที่เคยเกิดขึ้นในบริสเบนอีกครั้ง
ภาพบรรยากาศภายในงาน 9th SCTMC และ ภาพงานเลี้ยงสังสรรค์หลังงานประชุมกับกลุ่ม Travel Medicine Alliance จัดโดย Dr. Deb Mills และ Professor Colleen Lau
ส่งท้าย
งานประชุม SCTMC ในปีนี้สะท้อนให้เห็นถึงความหลากหลายและพัฒนาการของ Travel Medicine และ Tropical Medicine ได้อย่างชัดเจน โดยมีการเชื่อมโยงองค์ความรู้ทางคลินิกเข้ากับสถานการณ์สุขภาพโลก การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ตลอดจนแนวคิด One Health และ Planetary Health มากขึ้น
จึงน่าสนใจติดตามว่าในการประชุม 10th Southern Cross Travel and Tropical Medicine Conference ซึ่งมีกำหนดจัดขึ้นระหว่างวันที่ 10-12 กันยายน 2570 ณ เมืองซิดนีย์ ประเทศออสเตรเลีย จะมีหัวข้อและมุมมองใหม่ ๆ ใดเพิ่มขึ้นอีกบ้าง และน่าจะเป็นอีกหนึ่งเวทีที่แพทย์และบุคลากรด้าน Travel Medicine จากประเทศไทยสามารถเข้าร่วมแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ ประสบการณ์ และสร้างเครือข่ายกับผู้เชี่ยวชาญจากนานาประเทศได้อย่างมีคุณค่า
บทความโดย อ. นพ. สกานต์ เจริญสกุลไชย
หน่วยเวชศาสตร์การเดินทางและสุขภาพโลก ภาควิชาเวชศาสตร์ป้องกันและสังคม
คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ
