ฉีดวัคซีนไข้เหลืองที่ไหนให้ปลอดภัยและได้รับหนังสือรับรองที่ถูกต้องตามกฎหมาย?

หากคุณกำลังวางแผนเดินทางไปยังประเทศในทวีปแอฟริกาหรืออเมริกาใต้ มีเรื่องสำคัญด้านสุขภาพอย่างหนึ่งที่ไม่ควรมองข้าม นั่นคือ “วัคซีนป้องกันโรคไข้เหลือง” (Yellow Fever Vaccine)

หลายคนทราบดีว่าวัคซีนชนิดนี้ช่วยป้องกันโรคไข้เหลือง ซึ่งเป็นโรคติดเชื้อไวรัสที่มียุงลายเป็นพาหะและพบได้ในหลายประเทศในทวีปแอฟริกาและอเมริกาใต้ แต่สิ่งที่นักเดินทางจำนวนไม่น้อยอาจยังไม่ทราบ คือ การได้รับวัคซีนเพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอ หากไม่ได้รับ “หนังสือรับรองการสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรค” (International Certificate of Vaccination or Prophylaxis: ICVP) ที่ออกโดยหน่วยงานที่ได้รับอนุญาตอย่างถูกต้องตามกฎหมาย

วัคซีนไข้เหลืองสำคัญต่อการเดินทางอย่างไร?

หลายประเทศกำหนดให้ผู้เดินทางต้องแสดงหลักฐานการได้รับวัคซีนไข้เหลืองก่อนออกวีซ่าหรือก่อนอนุญาตให้เข้าประเทศ โดยเฉพาะประเทศที่มีความเสี่ยงต่อการระบาดของโรค

แม้บางประเทศอาจไม่มีข้อบังคับดังกล่าว แต่ผู้เดินทางที่มีแผนไปยังพื้นที่เสี่ยงต่อการติดโรคก็ควรปรึกษาแพทย์เวชศาสตร์การเดินทาง เพื่อประเมินความจำเป็นในการรับวัคซีนและลดความเสี่ยงจากติดเชื้อไข้เหลืองระหว่างการเดินทาง

กลับประเทศไทย ต้องแสดงเอกสารอะไรบ้าง?

แม้ว่าประเทศไทยจะยังไม่เคยมีการระบาดของโรคไข้เหลือง แต่ประเทศไทยมียุงพาหะที่สามารถแพร่เชื้อได้ หากมีผู้ติดเชื้อเข้ามาในประเทศ อาจก่อให้เกิดการระบาดในประเทศไทยได้

ด้วยเหตุนี้ กระทรวงสาธารณสุขจึงกำหนดให้โรคไข้เหลืองเป็นโรคติดต่ออันตราย และมีมาตรการควบคุมโรคสำหรับผู้เดินทางที่มาจาก หรือแวะต่อเครื่อง (Transit) นานเกิน 12 ชั่วโมง ใน 42 ประเทศเขตติดโรคไข้เหลือง

ผู้เดินทางเหล่านี้จะต้องแสดงเอกสารรับรองการได้รับวัคซีนไข้เหลืองต่อเจ้าพนักงานควบคุมโรคติดต่อประจำด่านควบคุมโรคติดต่อระหว่างประเทศ ณ ด่านควบคุมโรคติดต่อระหว่างประเทศ

ทั้งนี้ หนังสือรับรองจะมีผลใช้ได้เมื่อพ้น 10 วันหลังจากการฉีดวัคซีนครั้งแรก หรือมีผลทันทีในกรณีที่เป็นการฉีดกระตุ้น (revaccination) และมีอายุการใช้บังคับตลอดชีพของผู้เดินทางนั้น

หากไม่สามารถแสดงเอกสารได้ หรือเอกสารไม่ถูกต้องตามกฎหมาย หรือเอกสารยังไม่มีผลบังคับใช้ ผู้เดินทางอาจถูกดำเนินมาตรการด้านสาธารณสุข เช่น ถูกสั่งแยกกัก กักกัน หรือคุมไว้สังเกตตามที่เจ้าหน้าที่เห็นสมควร

ปัญหาที่พบมากขึ้น: การรับวัคซีนไข้เหลืองจากหน่วยงานที่ไม่ได้รับมอบอำนาจในการออกหนังสือรับรองวัคซีนไข้เหลือง

ในช่วงที่ผ่านมา แพทย์เวชศาสตร์การเดินทางได้รับคำปรึกษาเกี่ยวกับปัญหาการออกหนังสือรับรองวัคซีนไข้เหลืองเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง

กรณีที่พบได้บ่อย ได้แก่ ผู้เดินทางได้รับวัคซีนจากสถานพยาบาลหรือคลินิกที่ไม่ได้รับอนุญาตในการออกหนังสือรับรองจากกรมควบคุมโรค เมื่อใกล้วันเดินทางจึงนำหลักฐานการฉีดวัคซีนมาขอให้หน่วยงานอื่นออกเอกสารรับรองย้อนหลัง

อย่างไรก็ตาม หน่วยงานที่ได้รับอนุญาตส่วนใหญ่ไม่สามารถออกหนังสือรับรองแทนได้ เนื่องจากไม่สามารถตรวจสอบหรือรับรองคุณภาพของวัคซีนที่ได้รับจากหน่วยงานอื่น รวมถึงไม่สามารถยืนยันความถูกต้องของกระบวนการให้บริการได้

นอกจากนี้ ยังพบปัญหาการออกเอกสารรับรองที่ไม่เป็นไปตามข้อกำหนดทางกฎหมาย ซึ่งอาจทำให้ผู้เดินทางประสบปัญหาระหว่างการเดินทาง หรืออาจเข้าข่ายการใช้เอกสารที่ไม่ถูกต้องโดยไม่รู้ตัว

ความเสี่ยงที่มากกว่าเรื่องเอกสาร

การรับวัคซีนไข้เหลืองจากหน่วยงานที่ไม่ได้รับอนุญาตอาจไม่ได้ส่งผลเฉพาะเรื่องเอกสารเท่านั้น

วัคซีนไข้เหลืองเป็นวัคซีนเชื้อเป็นอ่อนฤทธิ์ (live attenuated vaccine) ซึ่งมีข้อห้ามใช้และข้อควรระวังในผู้ป่วยบางกลุ่ม เช่น ผู้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง หญิงตั้งครรภ์ หรือผู้สูงอายุบางราย

การประเมินก่อนฉีดวัคซีนจึงมีความสำคัญอย่างยิ่ง เพื่อให้มั่นใจว่าผู้รับวัคซีนมีข้อบ่งชี้ที่เหมาะสม ได้รับข้อมูลเรื่องประโยชน์และความเสี่ยงอย่างครบถ้วน และได้รับวัคซีนอย่างปลอดภัย

คำแนะนำสำหรับผู้เดินทาง

ก่อนเข้ารับบริการวัคซีนไข้เหลือง ควรตรวจสอบให้แน่ใจว่าสถานพยาบาลที่ท่านจะเข้ารับบริการเป็นหน่วยงานที่ได้รับมอบอำนาจจากกรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข ให้สามารถออกหนังสือรับรองการสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรค (ICVP) ได้อย่างถูกต้อง

การรับวัคซีนจากหน่วยงานที่ได้รับอนุญาตไม่เพียงช่วยให้ได้รับวัคซีนที่มีคุณภาพและคำแนะนำจากผู้เชี่ยวชาญเท่านั้น แต่ยังช่วยให้มั่นใจได้ว่าเอกสารรับรองที่ได้รับสามารถใช้ประกอบการเดินทางระหว่างประเทศได้อย่างถูกต้องตามกฎหมาย ลดความยุ่งยากที่อาจเกิดขึ้นทั้งในประเทศต้นทาง ประเทศปลายทาง และเมื่อเดินทางกลับประเทศไทย

สมาคมเวชศาสตร์การเดินทางและท่องเที่ยวไทย จึงอยากขอเน้นย้ำให้ผู้ที่เข้ารับการฉีดวัคซีนไข้เหลืองในประเทศไทย อย่าลืมตรวจสอบรายชื่อหน่วยงาน หรือสถานพยาบาลที่ได้รับมอบอำนาจจากกรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข ก่อนฉีดวัคซีนไข้เหลืองทุกครั้ง เพื่อให้มั่นใจว่าคุณได้รับทั้งการป้องกันโรคที่มีประสิทธิภาพ และเอกสารรับรองที่สามารถใช้ได้จริงในการเดินทางระหว่างประเทศ

หมายเหตุ: 

1. รายชื่อหน่วยงาน ไม่รวมหน่วยงานวิชาการของกรมควบคุมโรค และหน่วยงานที่มีเฉพาะผู้อำนวยการหรือหัวหน้าส่วนราชการเท่านั้นที่สามารถออกหนังสือรับรองได้
2. ด่านควบคุมโรคฯ และศูนย์บริการเวชศาสตร์ป้องกันฯ ของกรมควบคุมโรค จัดว่าเป็นหน่วยงานในสังกัดของกองด่านควบคุมโรคฯ หรือสำนักงานป้องกันควบคุมโรคในเขตสุขภาพของตน ทำให้สามารถออกหนังสือรับรองได้ผ่านรายชื่อที่ขึ้นทะเบียนกับกองด่านควบคุมโรคฯ หรือสำนักงานป้องกันควบคุมโรคในเขตสุขภาพต่าง ๆ
3. ผู้ที่ต้องการรับวัคซีนไข้เหลืองควรโทรศัพท์สอบถามหน่วยงานดังกล่าวข้างต้น ว่าสามารถให้บริการวัคซีนไข้เหลืองในวันและเวลาที่ต้องการเข้าไปรับบริการหรือไม่ ก่อนเข้ารับบริการ เนื่องจากบางหน่วยงานอาจไม่ได้มีการเตรียมวัคซีนไข้เหลืองไว้ให้บริการตลอดเวลา